Là người sinh ra và lớn lên ở Ninh Bình, tôi thường nói vui rằng: “Đi Ninh Bình mà chỉ check-in Tràng An, Hang Múa, Tam Cốc… mà quên thử đặc sản Ninh Bình thì coi như mới đi được… một nửa chuyến”. Ẩm thực ở đây không cầu kỳ, nhưng đậm đà, rõ vị, và quan trọng nhất là gắn rất chặt với đời sống người địa phương. Trong bài viết này, dưới góc nhìn của một người con Ninh Bình, tôi sẽ giới thiệu 11 món ngon Ninh Bình mà theo tôi, nếu có dịp ghé Cố đô thì nhất định bạn nên thử, và đừng quên mua về làm quà cho người thân nữa nhé.

Thịt dê Ninh Bình

Món dê tái chanh dặc sản Ninh Bình

Nhắc đến đặc sản Ninh Bình, đa số mọi người sẽ nhớ ngay tới thịt dê núi. Dê ở Ninh Bình chủ yếu được chăn thả trên các triền núi đá vôi ở Hoa Lư, Gia Viễn, Nho Quan nên thịt săn, ít mỡ, thơm hơn so với dê nuôi chuồng.

Quanh khu Cố đô Hoa Lư, Tràng An, Tam Cốc có rất nhiều nhà hàng dê Ninh Bình ngon. Mỗi nơi có một cách chế biến riêng, nhưng phổ biến nhất vẫn là dê tái chanh, dê hấp gừng, dê nướng tảng, dê xào lăn, lẩu dê… Một đĩa dê tái chanh chuẩn vị sẽ có miếng thịt hồng, chín tái, thơm mùi sả - gừng - vừng rang, ăn kèm lá sung, tương gừng. Kinh nghiệm là bạn nên đi theo nhóm 3 - 4 người để gọi được mâm dê đủ món, vừa nếm được nhiều vị, vừa không quá no.

Nếu muốn mua đặc sản Ninh Bình làm quà, bạn có thể tham khảo thịt dê khô, nem dê, giò dê được đóng gói hút chân không, vừa tiện mang đi xa, vừa giữ được phần nào hương vị đặc trưng của thịt dê núi.

>>> Bài viết đọc thêm: Các quán dê ngon Ninh Bình đáng thử

Cơm cháy ninh Bình

Cơm cháy Ninh Bình có lẽ là món “quốc dân” nhất: dễ ăn, dễ mua, dễ mang về, ai cũng thích. Khác với cơm cháy công nghiệp bạn thấy ở nhiều nơi, cơm cháy truyền thống ở Ninh Bình dùng gạo ngon, nấu thành cơm rồi cho cháy đáy nồi gang, sau đó mới phơi - chiên - tẩm sốt. Vì vậy, miếng cơm cháy thường giòn nhưng không cứng gắt, thơm mùi gạo, có độ “bùi” nhẹ.

Ngày nay có rất nhiều thương hiệu cơm cháy nổi tiếng như Cố Đô, Đại Long, Hoa Lư, Việt Hưng…, mỗi nơi có cách làm sốt khác nhau: sốt ruốc, sốt dê… nhưng điểm chung là đều ăn rất ngon. Với du khách, đây là đặc sản Ninh Bình làm quà cực kỳ phù hợp. Tip nhỏ là bạn nên mua ở các cửa hàng đặc sản uy tín trong thành phố, gần Tràng An, Bái Đính hoặc khu trung tâm để có nhiều lựa chọn về thương hiệu và mức giá.

>>> Bài viết đọc thêm: 10 thương hiệu cơm cháy Ninh Bình ngon nhất vùng Cố đô

Miến lươn Ninh Bình

Với người Ninh Bình, miến lươn là món ăn sáng gắn với tuổi thơ: sáng lạnh, gọi bát miến lươn nóng hổi, sợi miến dong trong dai, lươn đồng rim dậy mùi, nước dùng ngọt xương… là đủ ấm bụng cả buổi.

Miến lươn Ninh Bình thường có hai kiểu: miến nước và miến trộn khô. Nước dùng ninh từ xương lươn và xương ống nên ngọt thanh, không gắt bột ngọt. Lươn phải là lươn đồng, làm sạch, lọc xương kỹ, sau đó rim hoặc xào theo bí quyết của mỗi quán. Khi ăn, rắc thêm chút hành phi, rau răm, ớt tươi, vắt miếng chanh là hương vị đã rất trọn vẹn.

Nếu muốn tìm quán miến lươn Ninh Bình ngon, bạn có thể ghé các quán nổi tiếng quanh đường Trần Hưng Đạo để thưởng thức bát miến lươn chuẩn vị nhất nhé!

>>> Bài viết đọc thêm: Khám phá miến lươn Ninh Bình có gì mà hấp dẫn đến thế?

Rượu nếp Kim Sơn

Rời vùng núi về phía biển, huyện Kim Sơn là quê hương của rượu nếp Kim Sơn, thứ rượu trắng trong vắt, thơm mùi gạo nếp, uống êm, hậu ngọt, được xem là “bạn đồng hành” lý tưởng của thịt dê, gỏi cá nhệch, cơm cháy.

Điều làm rượu Kim Sơn có hương vị riêng đó chính là nguồn nước sinh hoạt của người dân nơi đây, và chỉ có thứ nước này mới làm cho rượu Kim Sơn trở nên đặc biệt.

Rượu được nấu từ nếp cái, nếp hương, dùng men gia truyền, ủ trong các chum sành ở vùng khí hậu biển nên hương vị rất riêng. Người Kim Sơn có thói quen dùng rượu nếp trong các dịp lễ, Tết, giỗ chạp, cưới hỏi; khách phương xa đến chơi nhà nếu được rót cho chén rượu Kim Sơn là coi như đã được tiếp đón rất trọng thị.

Nếu uống được rượu, bạn có thể mua vài lít rượu nếp chuẩn để làm đặc sản Ninh Bình làm quà.

Gỏi cá nhệch

Trong số các món ngon Ninh Bình, gỏi cá nhệch là món có vẻ khó ăn với người mới, nhưng lại khiến nhiều thực khách sành ăn nhớ mãi. Nguyên liệu chính là cá nhệch, cá sau khi làm sạch nhớt, lọc xương được thái mỏng, trộn thính gạo nếp, ăn kèm chẻo đặc biệt nấu từ xương, đầu cá với mắm tôm, riềng, gừng, ớt… và rất nhiều loại rau, lá sống.

Cách ăn chuẩn vị là dùng lá sung non cuộn thành phễu, cho ít rau thơm, thịt cá trộn thính, da cá rán giòn vào, chan thêm thìa chẻo rồi ăn một miếng lớn để “cảm” được hết các lớp hương vị: béo bùi, chua chát, cay, thơm. Món này hợp nhất khi dùng kèm chút rượu Kim Sơn để tăng vị ngon cho món ăn.

>>> Bài viết đọc thêm: Âm thực Ninh Bình - Gỏi cá nhệch tuyệt ngon

Mắm tép Gia Viễn

Ở vùng ven sông Đáy, huyện Gia Viễn, người dân có một đặc sản đã gắn bó qua nhiều thế hệ: mắm tép Gia Viễn. Tép tươi được làm sạch, trộn muối, gạo nấu chín, ủ lên men trong chum sành, sau một thời gian sẽ cho ra loại mắm sánh, thơm, màu đỏ au rất bắt mắt.

Mắm tép thường được dùng để kho thịt, chưng với tóp mỡ, làm nước chấm rau luộc, dưa leo… Mùi thơm hơi nồng nhưng khi ăn kèm cơm nóng thì lại rất “đưa cơm”. Không ít du khách sau khi thử mắm tép tại nhà hàng đặc sản đã tìm mua vài hũ về làm quà, bởi chỉ cần một ít mắm tép, bữa cơm gia đình đã trở nên rất khác.

Nem chua Yên Mạc

Nem chua Yên Mạc (huyện Yên Mô) từng được xem là món ăn “tiến vua” thời xưa, nay là một trong những đặc sản Ninh Bình làm quà nổi tiếng. Nem được làm từ thịt và bì lợn thái sợi, trộn với thính gạo, gói trong lá ổi, ngoài bọc lá chuối, ủ vài ngày là ăn được.

Nem chua Yên Mạc có vị chua thanh, hơi cay, thơm mùi lá ổi và thính, khác khá rõ so với nem Thanh Hóa. Thường thì nem được nướng sơ trên than hoặc rán vàng để “dậy mùi” hơn, ăn kèm tương ớt, vài lá sung, lá đinh lăng. Nếu bạn thích các món lên men tự nhiên, nem Yên Mạc là lựa chọn rất đáng thử, vừa có thể ăn tại chỗ, vừa có thể mang về làm quà tặng bạn bè nhâm nhi cùng ly bia, chén rượu.

Bún chả quạt Ninh Bình

Không phải ai cũng biết, bún chả quạt cũng là một trong những món ăn được người Ninh Bình rất ưa chuộng. Điểm đặc biệt là miếng chả ở đây thường to, dày, được nặn thành miếng lớn rồi nướng trên than hồng, khi chín cắt nhỏ cho vào bát nước chấm. Mùi thơm của thịt nướng hòa cùng mùi khói than gợi cảm giác rất “đường phố”, dân dã.

Một bát bún chả quạt Ninh Bình thường có cả chả miếng và chả băm, ăn cùng bún tươi, rau sống, dưa góp. Nếu bạn đã ăn bún chả Hà Nội rồi, hãy thử phiên bản “quạt” ở Ninh Bình để cảm nhận sự khác biệt về khẩu vị, có chất riêng của vùng Cố đô. Đây là lựa chọn hay cho bữa trưa nhẹ nhàng trước khi tiếp tục hành trình tham quan.

Bún mọc Kim Sơn

Ở Kim Sơn, ngoài rượu nếp và gỏi cá nhệch, người địa phương còn rất quen thuộc với bún mọc. Nước dùng trong, ninh từ xương lợn và xương ống; điểm nhấn là những viên mọc (giò sống trộn nấm hương, mộc nhĩ) được vo tròn, khi chín có độ dai nhẹ, thơm, ăn rất hợp trong những ngày trời se lạnh.

Khi ghé Kim Sơn hay khu vực Phát Diệm, bạn có thể dễ dàng bắt gặp những quán bún mọc nhỏ ven đường, nơi người dân địa phương ghé ăn mỗi sáng trước khi ra đồng hoặc xuống bãi. Bát bún mọc không quá cầu kỳ, nhưng là cách rất giản dị để bạn cảm nhận nhịp sống thường ngày của người dân miền biển Ninh Bình.

Xôi trứng kiến

Trong số các đặc sản Ninh Bình, xôi trứng kiến là món hiếm gặp và khá độc lạ. Món ăn này bắt nguồn từ đồng bào Mường ở huyện Nho Quan, sử dụng trứng của loài kiến nâu trên núi đá vôi. Trứng kiến sau khi được lấy về sẽ làm sạch, xào với hành, mỡ cho thơm rồi rải lên lớp xôi nếp dẻo nóng.

Xôi trứng kiến chỉ xuất hiện vào khoảng tháng 2 - 3 âm lịch, khi là mùa trứng kiến, nên được xem là đặc sản theo mùa. Vị béo, bùi, thơm nhẹ của trứng kiến hòa với xôi nếp dẻo tạo nên cảm giác lạ miệng. Khi đến Ninh Bình đúng mùa, bạn có thể hỏi người địa phương hoặc hướng dẫn viên để tìm nơi bán xôi trứng kiến uy tín ở các quán đặc sản hoặc khu vực Nho Quan.

Quả gáo

Quả gáo trông hơi giống quả bưởi nhỏ, cùi dày, bên trong là những múi nhỏ nhiều xơ, có vị chua khá mạnh. Ở Ninh Bình, đặc biệt là vùng Gia Viễn, Nho Quan, người dân thường dùng quả gáo để nấu canh chua cá, kho cá hoặc làm nước uống giải khát.

Vị chua của gáo khác chanh hay sấu: chua sâu, hơi ngai ngái, nhưng khi nấu cùng cá sẽ giúp khử tanh rất tốt, làm thịt cá săn chắc hơn. Với du khách, quả gáo là một đặc sản Ninh Bình khá lạ, bạn có thể mua vài quả (hoặc sản phẩm chế biến sẵn từ gáo) về thử nấu canh cá theo cách người địa phương vẫn làm, để cảm nhận thêm một lớp hương vị khác của ẩm thực Cố đô.

Kết luận

Mỗi đặc sản Ninh Bình ở trên không chỉ là một món ăn, mà còn là một phần ký ức của người vùng đất Cố đô. Khi bạn tới Ninh Bình, hãy dành thêm thời gian để thưởng thức ẩm thực Ninh Bình, đó là cách trọn vẹn nhất để hiểu vì sao vùng đất nhỏ bé này lại khiến nhiều người “đi một lần là muốn quay lại”.

Để những chuyến du lịch trở nên trọn vẹn, sắm ngay vali du lịch Bamozo trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy của bạn trên mọi hành trình.

Tham khảo các mẫu vali kéo Bamozo tại: Vali