Tips du lịch

Xôi trứng kiến Ninh Bình từ lâu đã được coi là thứ ẩm thực đất Cố đô hiếm có gắn liền với người Mường vùng núi Nho Quan. Khác với các loại xôi truyền thống, xôi trứng kiến trở thành dấu ấn rất riêng của ẩm thực Ninh Bình. Trong bài viết này, Bamozo sẽ cùng bạn khám phá xôi trứng kiến là gì, vì sao được coi là đặc sản quý theo mùa, cách làm xôi trứng kiến đơn giản và gợi ý địa điểm thưởng thức, mua xôi trứng kiến Ninh Bình chuẩn vị cho chuyến đi sắp tới.

Đôi nét về xôi trứng kiến Ninh Bình

Một gói xôi trứng kiến Ninh Bình

Giữa bản đồ ẩm thực Ninh Bình phong phú, xôi trứng kiến Ninh Bình là một trong những món đặc sản “lạ mà quen”, gợi nhiều tò mò cho du khách lần đầu nghe tên. Món ăn có nguồn gốc từ cộng đồng người Mường ở huyện Nho Quan - vùng núi đá vôi, rừng xanh bạt ngàn, nơi trứng kiến nâu trên núi trở thành nguyên liệu quý mà thiên nhiên ban tặng.

Nếu dê núi, cơm cháy, miến lươn có thể thưởng thức quanh năm thì xôi trứng kiến lại chỉ có theo mùa, thường rơi vào khoảng tháng 2 âm lịch, đúng dịp hoa xoan nở, khi kiến nâu béo, đẻ nhiều trứng nhất. Chính vì vậy, xôi trứng kiến được người địa phương xem như món ăn quý, thường dành để đãi khách hoặc dùng trong dịp quan trọng, càng khiến du khách thêm phần háo hức muốn thử.

Xôi trứng kiến Ninh Bình có gì đặc biệt?

Điểm đặc biệt đầu tiên của xôi trứng kiến Ninh Bình nằm ở nguyên liệu làm xôi và mùa vụ. Trứng kiến được lấy từ loài kiến nâu sống trên các dãy núi đá vôi Nho Quan, tổ lớn, thường làm trên cây cao trong rừng. Người đi rừng phải chọn đúng thời điểm, quan sát kỹ tổ kiến căng tròn, dùng sào, liềm để quặc tổ xuống nong rồi khéo léo tách trứng khỏi kiến mẹ và tạp chất. Đó là cả một quá trình vất vả trước khi có được rổ trứng trắng ngà, nhỏ li ti.

Về hương vị, xôi trứng kiến là sự hòa quyện của gạo nếp nương thơm dẻo và trứng kiến béo bùi. Khi đồ xôi, trứng kiến được rang hoặc phi sơ (thường với hành khô, mỡ gà), sau đó trộn cùng nếp cái hoa vàng đã đồ chín. Thành phẩm là đĩa xôi vàng ươm, hạt nếp dẻo quện với trứng kiến, thoảng mùi mỡ gà, hành phi và lá chuối ngự. Khi ăn chậm, bạn sẽ cảm nhận được tiếng trứng kiến vỡ lép bép trong miệng.

Vì nguyên liệu hiếm, cách chế biến lại cầu kỳ nên xôi trứng kiến được xem là đặc sản Ninh Bình ngon, quý nên giá thường cao hơn hẳn xôi thông thường. Đổi lại, đây là món ăn giàu dinh dưỡng, dân gian tin rằng tốt cho sức khỏe, giúp bồi bổ cơ thể, nhưng người có cơ địa dị ứng với côn trùng cần cân nhắc trước khi thử.

Cách làm xôi trứng kiến Ninh Bình đơn giản

Nếu bạn yêu thích trải nghiệm nấu nướng và muốn thử làm xôi trứng kiến tại nhà, bạn có thể tham khảo quy trình cơ bản sau, được tổng hợp từ chia sẻ của người Mường Nho Quan:

1. Chuẩn bị nguyên liệu

• Gạo nếp ngon (ưu tiên nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương).
• Trứng kiến nâu đã làm sạch.
• Hành khô, mỡ gà hoặc dầu ăn.
• Muối, bột canh.
• Lá chuối để gói hoặc lót xôi.

2. Sơ chế trứng kiến

• Trứng kiến sau khi lấy từ tổ về được lọc bỏ kiến mẹ, rác, vỏ tổ, sau đó rửa nhanh bằng nước ấm để loại tạp chất.
• Để ráo rồi rang sơ trên chảo nóng với một chút dầu ăn cho trứng se lại, dậy mùi béo bùi. Có thể phi thơm hành khô với chút mỡ gà, rồi cho trứng kiến vào đảo nhẹ tay để trứng không vỡ nát.

3. Đồ xôi

• Gạo nếp vo sạch, ngâm 4-6 tiếng cho mềm, để ráo nước, trộn chút muối cho đậm đà.
• Đồ xôi bằng chõ như xôi thường, tới khi hạt nếp nở đều, dẻo, thơm.

4. Kết hợp xôi và trứng kiến
Có hai cách phổ biến:

• Cách 1: Khi xôi gần chín, rải đều trứng kiến đã rang lên trên, đồ thêm một chút để trứng kiến chín tới, quyện vào xôi.
• Cách 2: Đồ xôi chín hoàn toàn, sau đó trộn trứng kiến rang vào xôi, xới nhẹ tay cho trứng phân bố đều mà không bị nát.

Cuối cùng, rưới thêm chút mỡ gà, rắc hành phi vàng, dùng lá chuối lót đĩa rồi đơm xôi lên. Như thế là bạn đã có một đĩa xôi trứng kiến Ninh Bình thơm ngậy để thưởng thức cùng gia đình.

Mua xôi trứng kiến Ninh Bình ở đâu?

Vì là món ẩm thực Ninh Bình theo mùa, không phải lúc nào cũng có, nên muốn ăn xôi trứng kiến chuẩn vị, bạn chỉ có thể mua xôi trứng kiến Ninh Bình vào khoảng tháng 2 âm lịch. Và để tìm mua xôi trứng kiến ngon nhất, bạn có thể tìm mua tại:

• Khu vực huyện Nho Quan (xã Quảng Lạc, Ngọc Lương, vùng người Mường): Đây được coi là cái nôi của xôi trứng kiến Ninh Bình. Bạn có thể nhờ người quen, chủ homestay hoặc hướng dẫn viên liên hệ các gia đình người Mường để trải nghiệm.
• Nhà hàng, quán đặc sản tại TP. Ninh Bình: Vào đúng mùa, một số nhà hàng đặc sản đôi khi sẽ có xôi trứng kiến trong thực đơn, bên cạnh dê núi, gỏi cá nhệch, cơm cháy. Tuy không phổ biến như các món khác, nhưng bạn có thể hỏi trước khi đặt bàn để được chuẩn bị.
• Đặt qua các cơ sở đặc sản uy tín: Một số cửa hàng, website đặc sản Ninh Bình nhận đặt xôi trứng kiến theo yêu cầu trong mùa, sau đó đóng hộp, hút chân không.

Kết luận

Xôi trứng kiến Ninh Bình không chỉ là một món ăn ngon, mà còn là kết tinh của đời sống núi rừng Nho Quan và sự khéo léo của người Mường. Nếu có dịp về với Cố đô, hãy thử một lần nếm xôi trứng kiến, để cảm nhận thêm một gam màu rất khác trong bức tranh ẩm thực Ninh Bình. Cảm ơn bạn đã đọc bài viết này!

Để những chuyến du lịch trở nên trọn vẹn, sắm ngay vali du lịch Bamozo trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy của bạn trên mọi hành trình. 

Tham khảo các mẫu vali kéo Bamozo tại: Vali