Tips du lịch

Nhắc đến ẩm thực Ninh Bình, cái tên được người địa phương tự hào nhất chính là mắm tép Gia Viễn với hương vị đậm đà, thơm ngon đặc trưng. Bài viết này, Bamozo sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nguồn gốc, điểm đặc biệt của mắm tép Gia Viễn và gợi ý địa chỉ mua đặc sản Ninh Bình này chuẩn vị để làm quà sau mỗi chuyến đi.

Nguồn gốc của món mắm tép Gia Viễn

Nhắc đến mắm tép Gia Viễn, người Ninh Bình thường nhớ ngay tới hình ảnh vùng đồng bằng chiêm trũng Gia Viễn, nơi đây quanh năm nước ngập, sông ngòi chằng chịt, tép riu sinh sôi dồi dào. Từ điều kiện tự nhiên ấy, nghề làm mắm tép đã ra đời, như một cách người dân tận dụng nguồn thủy sản phong phú và dự trữ thức ăn cho những ngày giáp hạt.

Một bát thịt chưng mắm tép 

Theo nhiều tài liệu và lời kể địa phương, mắm tép Gia Viễn đã xuất hiện từ rất lâu, có thể từ thời phong kiến, khi người dân nghĩ ra cách ướp tép với muối, thính gạo rồi ủ trong chum sành để ăn dần quanh năm. Từ món mặn dân dã trong bữa cơm thường ngày, mắm tép dần trở thành đặc sản Ninh Bình, được truyền lại từ đời này sang đời khác, gắn với ký ức của nhiều thế hệ người Gia Viễn.

Ngày nay, toàn huyện Gia Viễn có gần 20 cơ sở sản xuất mắm tép, tập trung tại một số xã như Gia Vượng, Gia Vân, Gia Tiến… Sản phẩm không chỉ phục vụ người dân địa phương mà còn theo chân du khách tới khắp nơi, xuất hiện trong các tour ẩm thực Ninh Bình như một món quà bình dị nhưng đầy tự hào.

Mắm tép Gia Viễn có gì đặc biệt?

Điều làm nên sự đặc biệt của mắm tép Gia Viễn đó chính là nguồn nguyên liệu tươi ngon trời cho và quy trình chế biến tỉ mỉ. 

Nguồn nguyên liệu trời ban

Nguyên liệu chính là tép riu, loại tép nước ngọt rất nhỏ, thân tròn, sống trong các con sông, ao hồ vùng chiêm trũng như Gia Viễn, nơi hợp lưu của sông Đáy, Hoàng Long, Bôi. Tép riu ở đây được đánh giá là chắc thịt, ngọt, ít tạp chất, rất phù hợp để làm mắm.

Tép sau khi đánh bắt được tuyển chọn kỹ, rửa sạch, để ráo rồi trộn với muối hạt và thính gạo nếp rang theo một tỷ lệ gia truyền. Từng nhà, từng cơ sở có bí quyết riêng, nhưng nguyên tắc chung là thính phải rang lửa nhỏ, vàng đều, thơm bùi; tép phải tươi thì mắm mới lên màu đẹp và có vị ngọt tự nhiên.

Quy trình ủ mắm công phu

Hỗn hợp tép - muối - thính sau khi trộn được cho vào chum, hũ sành rồi đậy kín, phơi nắng, để lên men tự nhiên từ 6 tháng đến 1 năm. Trong suốt thời gian này, người làm phải thường xuyên kiểm tra, canh nhiệt độ, độ nắng, tránh để mắm bị “sống” hoặc chua gắt.

Khi đạt “độ chín”, mắm tép Gia Viễn có màu đỏ cam hoặc vàng đỏ sánh mịn, mùi thơm nồng nhưng không gắt, vị mặn đậm đà, hậu ngọt, bề mặt mắm sánh như mật, bám vào thành bát. Đây cũng là lý do nhiều người ví mắm tép như tinh chất của cả mùa tép riu, là sự kết tinh của thời gian và kinh nghiệm.

Hương vị thơm ngon và cách dùng đa dạng

Mắm tép Gia Viễn có thể sử dụng theo nhiều cách:

• Ăn sống: Pha với chút chanh, tỏi ớt, đường, dùng làm nước chấm rau luộc, dưa leo, cà pháo hoặc chấm thịt luộc.
• Chưng thịt: Xào mắm tép với thịt ba chỉ, hành tỏi phi thơm tạo nên món “mắm tép chưng thịt” nổi tiếng, ăn kèm cơm trắng hoặc cơm cháy.
• Làm gia vị: Nêm vào các món kho, xào, canh chua để tăng độ đậm đà, tạo mùi thơm đặc trưng.

Trong bữa cơm người Ninh Bình, bát mắm tép Gia Viễn đặt giữa mâm gần như là hình ảnh quen thuộc tại vùng đất Cố đô. Chỉ cần ít mắm tép chưng thịt, thêm đĩa rau luộc, bát canh là đã thành một bữa cơm gia đình đúng nghĩa đậm vị quê nhà.

Địa chỉ mua mắm tép Gia Viễn ngon ở Ninh Bình

Nếu bạn muốn mua mắm tép Gia Viễn làm quà sau chuyến đi Ninh Bình, có thể tham khảo một số gợi ý sau:

1. Các cơ sở sản xuất tại huyện Gia Viễn

Khu vực Gia Viễn là thủ phủ của mắm tép, với nhiều cơ sở làm mắm truyền thống, trong đó có vài thương hiệu đã được nhắc nhiều trên báo chí và các kênh du lịch:

• Cơ sở mắm tép Trang Quyết (thị trấn Me): Nổi bật với quy mô sản xuất lớn, duy trì phương pháp ủ chum sành truyền thống, được nhiều bài báo giới thiệu như một trong những thương hiệu tiêu biểu của Gia Viễn.
• Các hộ làm mắm tại xã Gia Vượng, Gia Vân, Gia Tiến…: Đây là nơi tập trung nhiều hộ làm mắm nhỏ lẻ, sản phẩm chủ yếu bán cho người địa phương và khách quen. Nếu có người hướng dẫn, bạn có thể ghé trực tiếp tận nơi, vừa xem quy trình, vừa mua mắm chuẩn với mức giá dễ chịu.

Ngoài ra, một số chợ phiên vùng Gia Viễn (như chợ Điểm, chợ phiên ngày 2 - 8 âm lịch) cũng là nơi bạn có thể tìm mua mắm tép do người dân tự làm, bán theo hũ hoặc chai.

2. Cửa hàng đặc sản Ninh Bình tại trung tâm thành phố

Nếu không có thời gian đi xa, bạn có thể mua mắm tép Ninh Bình tại các cửa hàng đặc sản trong TP. Ninh Bình, gần khu Tràng An, Bái Đính, Tam Cốc. Ở đây thường có sẵn sản phẩm từ các cơ sở uy tín ở Gia Viễn, được đóng hũ, dán nhãn đầy đủ, dễ vận chuyển. Một số cửa hàng còn hỗ trợ đóng thùng, bọc chống vỡ cho khách đi xa.

Khi mua, bạn nên lưu ý:

• Ưu tiên sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, ghi nơi sản xuất, hạn sử dụng.
• Mắm ngon thường có màu đỏ hoặc vàng đỏ, dạng sánh, mùi thơm nồng nhưng không khét, không mùi lạ.
• Hỏi kỹ cách bảo quản (thường để nơi khô mát, khi mở rồi nên bảo quản ngăn mát tủ lạnh), thời gian sử dụng tốt nhất.

3. Đặt mua online từ các thương hiệu uy tín

Hiện nay, nhiều cơ sở mắm tép Gia Viễn đã có website, fanpage, gian hàng trên sàn thương mại điện tử, hỗ trợ giao hàng toàn quốc. Đây là lựa chọn phù hợp nếu bạn đã từng thử và muốn mua lại, hoặc được người quen giới thiệu thương hiệu cụ thể. Tuy nhiên, hãy kiểm tra kỹ thông tin cửa hàng, đánh giá của khách trước khi đặt để tránh mua phải hàng kém chất lượng.

Kết luận

Với người dân Gia Viễn nói riêng và Ninh Bình nói chung, mắm tép Gia Viễn không chỉ là một món mặn đưa cơm, mà còn là hương vị ký ức gắn với ruộng đồng, con sông, mùa tép riu và cả những bữa cơm gia đình quây quần. Nếu có dịp ghé Ninh Bình, bạn hãy dành chút thời gian nếm thử mắm tép Gia Viễn để cảm nhận được sự mộc mạc nhưng đậm đà rất riêng của vùng đất Cố đô. Và biết đâu, hũ mắm tép mang về lại trở thành món quà được mong chờ nhất sau mỗi chuyến đi của bạn.

Để những chuyến du lịch trở nên trọn vẹn, sắm ngay vali du lịch Bamozo trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy của bạn trên mọi hành trình. 

Tham khảo các mẫu vali kéo Bamozo tại: Vali